Corrthoghchán

Is toghchán é corrthoghchán chun suíochán folamh a líonadh idir olltoghcháin nó idir toghcháin don Seanad.

Tá dhá shuíochán Dála folamh faoi láthair, agus beidh corrthoghcháin ar siúl an t-earrach seo dá bharr sin: corrthoghchán do shuíochán amháin i ndáilcheantar Bhaile Átha Cliath Láir agus corrthoghchán do shuíochán amháin i ndáilcheantar na Gaillimhe Thiar.

Tá gluais téarmaí a bhaineann le toghcháin ar shuíomh gréasáin an Choimisiúin Toghcháin ar: Gluais de théarmaí toghcháin – An Coimisiún Toghcháin

Cén fáth a bhfuil corrthoghcháin ar siúl anois?

Tá dhá chorrthoghchán le reáchtáil – ceann i Baile Átha Cliath Láir agus ceann i nGaillimh Thiar – chun suíocháin Dála atá folamh a líonadh.

Tá suíochán folamh i nGaillimh Thiar de bharr gur toghadh Catherine Connolly mar Uachtarán na hÉireann ar an 25 Deireadh Fómhair 2025. Ba Theachta Dála í don dáilcheantar sin roimhe sin.

Tá suíochán folamh i mBaile Átha Cliath Láir de bharr gur éirigh Paschal Donohue as ar an 18 Deireadh Fómhair 2025. Ba Theachta Dála é don dáilcheantar sin roimhe sin.

Nuair a fhaigheann Teachta Dála bás nó nuair a éiríonn Teachta Dála as, ritheann an Dáil rún ag ordú do cheann comhairimh dháilcheantar an Teachta Dála toghchán a reáchtáil chun an suíochán folamh a líonadh. Eisíonn an Dáil eascaire (ordú dlíthiúil) don cheann comhairimh chun toghchán a reáchtáil. Faoin dlí toghcháin, caithfear an t-eascaire a eisiúint don cheann comhairimh laistigh de shé mhí de bhás, éirí as nó scor an Teachta Dála.

Cén chaoi a mbeidh a fhios agam cén dáilcheantar ina gcónaím?

Is féidir leat do dháilcheantar a sheiceáil le d’Éirchód nó do sheoladh ag an nasc seo a leanas – Cén Dáilcheantar ina gcónaím? – An Coimisiún Toghcháin.

An féidir liom vóta a chaitheamh sna corrthoghcháin?

Is féidir leat vóta a chaitheamh i gcorrthoghchán má tá tú:

I do shaoránach Éireannach nó Briotanach
Os cionn 18 mbliana d’aois ar lá na vótála
I do ghnáthchónaí i gceann den dá dháilcheantar ina mbeidh corrthoghchán ar siúl – is féidir leat do dháilcheantar a sheiceáil anseo: Cén dáilcheantar ina gcónaím? – An Coimisiún Toghcháin
Cláraithe le vóta a chaitheamh – féadfaidh tú seiceáil an bhfuil tú cláraithe le vóta a chaitheamh anseo: Seiceáil an Clár

Cé hiad na Teachtaí Dála i ndáilcheantar na Gaillimhe Thiar faoi láthair?

Tá cúig shuíochán i ndáilcheantar na Gaillimhe Thiar. Ó toghadh an tUachtarán Catherine Connolly, is iad seo a leanas an ceathrar Teachtaí a dhéanann ionadaíocht ar dháilcheantar na Gaillimhe Thiar (in ord aibítre de réir sloinne):

John Connolly, Fianna Fáil

Mairéad Farrell, Sinn Féin

Noel Grealish, Neamhspleách

Hildegarde Naughton, Fine Gael

Líonfaidh an corrthoghchán i mí na Bealtaine an cúigiú suíochán folamh.

Cé hiad na Teachtaí Dála i ndáilcheantar Bhaile Átha Cliath Láir faoi láthair?

Tá ceithre shuíochán i ndáilcheantar Bhaile Átha Cliath Láir. Ó d’éirigh Paschal Donohue as, is iad seo a leanas an triúr Teachtaí a dhéanann ionadaíocht ar dháilcheantar Bhaile Átha Cliath Láir (in ord aibítre de réir sloinne):

Gary Gannon, Daonlathaigh Shóisialta

Mary-Lou McDonald, Sinn Féin

Marie Sherlock, Páirtí an Lucht Oibre

Líonfaidh an corrthoghchán i mí na Bealtaine an ceathrú suíochán folamh.

Céard é an spriocdháta chun clárú le vótáil?

NuairFaoin dlí toghcháin, caithfidh d’údarás áitiúil iarratais chun clárú le vótáil nó leis an gclár a leasú a fháil 15 lá roimh lá na vótála (gan an Domhnach, Aoine an Chéasta ná laethanta saoire poiblí san áireamh). Socrófar an dáta sonrach dó sin nuair a thairgtear an t-eascaire le haghaidh na gcorrthoghchán, ach is féidir leat clárú le vótáil nó do chuid sonraí a sheiceáil am ar bith taobh amuigh de thréimhse toghcháin.

Is é an bealach is éasca agus is tapa le clárú ná ar líne ar www.checktheregister.ie.

Ach is féidir leat clárú leis an bhfoirm pháipéir ERF 1 freisin. Tá an fhoirm sin ar fáil ar www.checktheregister.ie nó ó d’údarás áitiúil.

Bainistíonn gach údarás áitiúil clárú na vótálaithe go díreach. Ní bhainistíonn an Coimisiún Toghcháin clárú vótálaithe.

Bainistíonn Comhairle Cathrach na Gaillimhe agus Comhairle Chontae na Gaillimhe clár na dtoghthóirí le haghaidh dháilcheantar na Gaillimhe Thiar toisc go mbaineann an dáilcheantar sin le ceantair an dá údaráis áitiúil.

Bainistíonn Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath clár na dtoghthóirí le haghaidh Bhaile Átha Cliath Láir.

Tá sonraí teagmhála na n-údarás áitiúil ar fáil anseo [Féach ar an liosta de sheoltaí poist gach údaráis áitiúil].

Ceisteanna Coitianta (CCanna)

Eolas faoi Corrthoghchán

Céard é an spriocdháta chun iarrthóirí a ainmniú do chorrthoghchán?

I ndiaidh don Dáil eascaire a eisiúint ina n-ordaítear do na Cinn Chomhairimh corrthoghcháin a reáchtáil, foilseoidh na Cinn Chomhairimh ‘fógra toghcháin’ ar líne chun an próiseas agus an dáta ábhartha chun iarrthóir a ainmniú a mhíniú don phobal. Foilseoidh na Cinn Chomhairimh na fógraí sin ar a suíomhanna gréasáin – https://www.dublincityreturningofficer.com/ agus https://galwayreturningofficer.com/ – agus sna meáin áitiúla.
Níl aon ról díreach ag an gCoimisiún Toghcháin i dtoghcháin a eagrú ná in ainmniúcháin d’iarrthóirí toghcháin a fháil ná cinneadh a dhéanamh fúthu. Is faoin gCeann Comhairimh i ngach dáilcheantar na cúrsaí sin.
Is é an dáta deiridh chun duine a chur chun cinn mar iarrthóir ná 12 meán lae ar an seachtú lá i ndiaidh na heascairí (na horduithe dlíthiúla) a eisiúint do na cinn chomhairimh ag ordú dóibh toghchán a reáchtáil.

Cén chaoi ar féidir liom seasamh sa chorrthoghchán mar iarrthóir?

Chun seasamh mar iarrthóir le haghaidh páirtí polaitíochta, beidh ort dul trí phróiseas roghnúcháin an pháirtí. (Féach ar an nasc go Clár na bPáirtithe Polaitíochta.)

Chun rith mar iarrthóir neamhspleách, féadfaidh tú thú féin a ainmniú nó féadfaidh toghthóir Dála (duine atá cláraithe le vótáil i dtoghcháin na Dála) don toghcheantar sin thú a ainmniú.

Caithfidh tú ceann díobh seo a thabhairt don cheann comhairimh freisin:

Deimhniú Cleamhnachta Páirtí, nó

Dearbhuithe reachtúla a shínigh 30 toghthóir, nóÉarlais €500

Bainistíonn an Ceann Comhairimh an próiseas don dáilcheantar. Tá na foirmeacha a chaithfear a chomhlánú ar fáil ón gCeann Comhairimh nó ón údarás áitiúil ábhartha – tá nasc chuig na sonraí teagmhála ar fáil thíos. Nuair a chuirtear foirm ainmniúcháin isteach, cinneann an Ceann Comhairimh an bhfuil sí bailí nó nach bhfuil laistigh d’uair an chloig ón uair a fhaightear í.

Suíomhanna gréasáin na gCeann Comhairimh
Baile Átha Cliath Láir: https://www.dublincityreturningofficer.com/
Gaillimh Thiar: https://galwayreturningofficer.com/

Sonraí teagmhála na nÚdarás Áitiúil: Féach ar an liosta de sheoltaí poist gach údaráis áitiúil.

An féidir le hiarrthóir éirí as an toghchán?

Féadfaidh iarrthóirí a n-ainmniúchán a tharraingt siar go dtí 12 meán lae ar an lá i ndiaidh spriocdháta na n-ainmniúchán. Má éiríonn iarrthóir as i ndiaidh an dáta sin, d’fhéadfadh go mbeadh a n-ainm ar an bpáipéar ballóide go fóill toisc nach bhfuil aon sásra reachtach ann chun ainm duine a bhaint den pháipéar ballóide chomh gar sin do lá na vótála.

Cén chaoi a n-oibríonn an próiseas vótála i gcorrthoghchán?

Bíonn an próiseas vótála i gcorrthoghchán mar an gcéanna leis an bpróiseas in olltoghchán. Beidh iarrthóirí ar an bpáipéar ballóide do gach dáilcheantar. Nuair a mharcálann tú do pháipéar ballóide, tosaigh le ‘1’ don iarrthóir is fearr leat, ansin ‘2’ do do dhara rogha, agus mar sin de. Féadfaidh tú vóta a chaitheamh le haghaidh a mhéad nó a laghad iarrthóirí agus is mian leat. Fút féin atá sé go huile agus go hiomlán.

Ríomhtar an cuóta ag comhaireamh an toghcháin. Is é an cuóta an líon vótaí a theastaíonn ó iarrthóir le go dtoghfar iad. Déanfar comhaireamh na vótaí de réir na rialacha le haghaidh chomhaireamh na vótaí a leagtar amach san Acht Toghcháin, 1992.

Mar a tharlaíonn i gcomhaireamh toghcháin go hiondúil, comhairfear na vótaí príomhrogha le haghaidh gach iarrthóra. I ndiaidh an chéad chomhairimh sin, mura mbaineann aon iarrthóir an cuóta amach, cuirfear an t-iarrthóir ag a bhfuil an líon vótaí príomhrogha is ísle as an áireamh, agus dáilfear na vótaí dara rogha ar na páipéir bhallóide sin i measc na n-iarrthóirí atá fágtha.

Chun a chinntiú go gcomhairtear do vóta, bí cinnte do roghanna a mharcáil chomh soiléir agus is féidir. Mura dteastaíonn uait uimhir a chur le gach iarrthóir ar an bpáipéar ballóide, ba cheart an bosca in aice le hainm na n-iarrthóirí nach bhfuil tú ag caitheamh vóta ar a son a fhágáil folamh.

Chun a chinntiú nach meastar go bhfuil do vóta neamhbhailí, ná cuir aon mharc eile ar an bpáipéar ballóide.

An bhfuil aon rialacha nó critéir incháilitheachta ag baint le Teachtaí Dála?

Le bheith incháilithe chun seasamh i dtoghchán le bheith i do Theachta Dála, ní mór duit a bheith:
-I do shaoránach Éireannach.
-21 bliain d’aois ar a laghad.
-Cláraithe le vótáil (nó i dteideal clárú le vótáil).

Féach freisin ar Cé nach bhfuil incháilithe le bheith ina dTeachta Dála?

Cé nach bhfuil incháilithe le bheith ina dTeachta Dála?

Tá cúpla cúis a dhícháilíonn duine ó bheith ina dTeachta Dála. Leagtar amach iad sin in Alt 41 den Acht Toghcháin, 1992 (an tAcht Toghcháin, 1992).

Ní féidir leat a bheith i do Theachta Dála:
-Mura saoránach Éireannach thú
-Mura bhfuil 21 bliain d’aois slánaithe agat faoi lá na vótála
-Má tá post faoi leith agat, ina measc: breitheamh, comhalta d’Óglaigh na hÉireann, comhalta den Gharda Síochána, Státseirbhíseach, comhalta den Choimisiún Eorpach
-Má tá tú faoi phianbhreith phríosúnachta ar feadh téarma is faide ná sé mhí, a d’fhorchuir Cúirt Éireannach